Onderzoek naar de effectiviteit van de standaard röntgen foto

Het curve project: wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van de standaard poliklinische controles van de patiënt met scoliose

Kan de patiënt zelf meten en meebeslissen?

Iedereen die de diagnose scoliose heeft gekregen weet dat zij of hij regelmatig voor controle naar het ziekenhuis moet en dat er dan röntgenfoto’s worden gemaakt. Door middel van zo’n röntgenfoto kan worden vastge- steld of er daadwerkelijk een afwijking in de stand van de wervelkolom is, zo ja dan kan aan de hand daarvan de grootte van de bocht (het aantal graden Cobb) worden vastgesteld.

Röntgenfoto’s

Door middel van zo’n periodieke controle wordt de ontwikkeling van de scoliose gevolgd. Aangezien tijdens de groei de scoliose kan toenemen, is het gebruikelijk om ieder half jaar, door middel van het maken van een röntgenfoto, te controleren hoe de bocht zich ontwikkelt. Omdat een scoliose vooral kan toenemen tijdens de groei, worden er juist in deze periode regelmatig röntgenfoto’s van de rug gemaakt.

Het maken van een foto gaat gepaard met een dosis straling, en onderzoek laat zien dat die niet zo gezond is. Ook al betreft het een laag niveau van straling, toch wil men met name kinderen en jongeren hier zo min mogelijk aan blootstellen. Er is nog geen wetenschappelijk onderzoek gedaan naar hoe frequent er tijdens het behandelingstraject röntgenfoto’s moeten worden gemaakt.

Alternatief voor een röntgenfoto

Zo ontstond de vraag of het eigenlijk wel nodig is om standaard bij controles van kinderen en jongeren röntgenfoto’s te maken en of (ouders/verzorgers van) kinderen en jongeren in dit proces misschien zelf ook een rol zouden kunnen spelen. Met andere woorden: kan de moderne patiënt zelf misschien meer doen? Wie weet is een meer patiëntgericht beleid, waarbij wel begeleiding en controle plaatsvinden, maar niet meer standaard bij iedere controle foto’s worden gemaakt, een beter (of even goed) alternatief voor een reguliere controle met een röntgenfoto Om die redenen is besloten om wetenschappelijk onderzoek te doen om te bepalen of het inderdaad nodig is om bij iedere controle een röntgenfoto van de wervelkolom te maken, of de patiënt misschien zelf iets kan doen om de rug te controleren en of de nieuwe methode dan ook kosteneffectief is. De naam van dit onderzoeksproject is CURVE: Comparing Use of Radiographs Versus patient Empowerment.

Onderzoek naar gebruik van meetinstrument

Van degenen die aan dit onderzoek zullen meedoen, zal de helft standaard periodieke controles met röntgenfoto’s krijgen en de andere helft een nieuw beleid gaan volgen. Hierbij worden alleen foto’s aangevraagd als verwacht wordt dat de uitkomst van die foto een verandering zal geven in het behandelplan van het kind in kwestie. Bijvoorbeeld, als het vermoeden bestaat dat de scoliose is toegenomen en er moet worden gestart met een brace-behandeling of als een operatie wordt overwogen. Dit wordt gedaan door middel van zelfonderzoek, aan de hand van een meetinstrument dat de deelnemer mee naar huis krijgt en vragenlijsten die de deelnemer thuis online invult. Met behulp van het meetinstrument dat de deelnemer mee naar huis krijgt, kan door de patiënt en haar/ zijn ouders zelfstandig worden gemeten of de bocht verandert.

De periodieke controles in het ziekenhuis vinden gewoon plaats en aan de hand van strikte criteria wordt samen besloten of er mogelijk toch nog röntgenfoto’s gemaakt moeten worden.

Tweeledig onderzoek

De scoliosecentra in Nederland hebben gezamenlijk het Adolescenten met Idiopathische Scoliose Consortium (AIS Consortium) opgericht voor wetenschappelijk onderzoek. Samen gaan ze onderzoeken wat het nut en de noodzaak is van het standaard halfjaarlijks maken van een röntgenfoto. Tegelijkertijd gaat men meer vanuit een patiëntgericht beleid werken en evalueren of dit meerwaarde heeft.

Dit onderzoek wordt gecoördineerd door het Radboud Universitair Medisch Centrum in Nijmegen en zal worden uitgevoerd in alle ziekenhuizen in Nederland waar kinderen met scoliose worden behandeld.

Het doel van dit onderzoek is eigenlijk tweeledig: niet alleen wordt onderzocht of het noodzakelijk is om tijdens iedere reguliere check-up ook röntgenfoto’s te maken, maar ook wordt onderzocht of het mogelijk is om, door middel van het zelfstandig regelmatig controleren van de rug met behulp van het meetinstrument, de patiënt tegelijkertijd meer eigen regie te geven, zodat zij of hij actiever wordt in haar/ zijn eigen proces.

Er zullen aan dit onderzoek in totaal 812 kinderen/jongeren in de leeftijd van 10 – 18 jaar meedoen. Het onderzoek zal worden uitgevoerd bij drie verschillende groepen patiënten met adolescente idiopathische scoliose (AIS).

De eerste groep bestaat uit kinderen/jongeren bij wie een milde scoliose tussen de 10 – 25 graden is vastgesteld. Aangezien deze patiënten nog volop in de groei zijn is het wel belangrijk dat de rug periodiek goed wordt gecontroleerd om te beoordelen of de scoliose toeneemt.

Patiënten uit de tweede groep hebben een bracebehandeling voor de scoliose afgerond. Een reguliere check-up in de periode nadat de brace niet langer gedragen hoeft te worden, blijft essentieel.

Groep drie: deze patiënten zijn vanwege een ernstige scoliose van meer dan 45 graden geopereerd. Bij de meesten van hen verloopt het herstel voorspoedig, maar er bestaat een kleine kans dat er toch een toename is van de restbocht boven of onder het vastgezette deel van de wervelkolom. Daarnaast wordt gecontroleerd of er andere problemen bestaan zoals b.v. breuk van de staaf of schroeven. Standaard is een postoperatieve controle bij 3, 12 en 24 maanden. Ook hier is de vraag op welke manier de kinderen en jongeren het beste kunnen worden gecontroleerd, hoe vaak, en met of zonder röntgenfoto. Het onderzoek duurt vier jaar, waarbij elke deelnemer gedurende twee jaar wordt gevolgd. In dit onderzoek worden twee groepen vergeleken:

  • Groep A: bij iedere controleafspraak röntgenfoto’s (de normale controle)
  • Groep B: zelfmetingen door de patient en alleen een foto als er klachten zijn of als het vermoeden bestaat dat de scoliose is toegenomen (de nieuwe methode)

Indeling in groepen door loting

Momenteel weten we echt niet wat beter is. Standaardcontroles met elke keer een foto (Groep A), of dezelfde controles, plus zelfmetingen door de patiënt, en dan alleen een foto als daar aanleiding voor is (Groep B).

Daarom zullen de deelnemers worden gevraagd of ze mee willen doen aan een ”loting”. Op basis van willekeur doet iemand mee in groep A of B. Dan weten we over enkele jaren welke methode de beste en veiligste is. Mocht iemand (patiënt of ouders) een sterke voorkeur hebben voor groep A of B, dan mag dat ook, dan doe je niet mee aan de “loting”, maar kun je nog altijd wel meedoen met het onderzoek.

In de komende tijd zullen in dit tijdschrift regelmatig updates over dit grootschalige wetenschappelijke onderzoek worden gepubliceerd.

 

Dit artikel is tot stand gekomen met medewerking van het onderzoeksteam van het Radboud UMC: Prof. Dr. M. de Kleuver en Dr. M.L. van Hooff (hoofdonderzoekers en projectcoördinatie) en drs. J. Baetsen (promovendus en dagelijkse leiding).

Het Curve project wordt gefinancierd door ZonMw, een financieringsorganisatie voor innovatie en onderzoek in de gezondheidszorg.

Voor meer informatie: https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/doelmatigheidsonderzoek/programmas/project-detail/evaluatieonderzoek-zegg/the-cost-effectiveness-of-a-new-patient-empowered-protocol-without-routine-x-rays-for-follow-up-of/

Eventuele vragen kunnen worden gesteld via: curve.orthop@radboudumc.nl
(Drs. J. Baetsen)