Opiaten en pijnstillers

Opiatencrisis in de Verenigde Staten

De Amerikaanse legende Prince stierf onopzettelijk aan een overdosis van het opiaat fentanyl. Hij gebruikte de pijnstiller vermoedelijk vanwege de chronische pijn aan zijn heup.

De opiatencrisis, ook wel de opiatenepidemie genoemd, refereert naar de sterfte door overdoses opiaten in de Verenigde Staten. Het gaat hierbij om illegale drugs zoals heroïne, maar ook om legale medicijnen zoals oxycodon en fentanyl die op recept verkrijgbaar zijn.

Verslavingspotentieel

Opiaten worden voorgeschreven bij pijn, bijvoorbeeld na een operatie of een ongeluk of bij kanker. Het gebruik van opiaten bij pijn is niet verkeerd, opiaten bieden dan vaak een uitkomst. Bij kortdurend opiaatgebruik bij pijn treedt geen verslaving op. Problematisch wordt het als mensen de opiaten langdurig blijven gebruiken, een deel van de patiënten komt er niet of moeilijk van af. Het gaat dus om het verstandig voorschrijven van opiaten en niet om het verbieden van opiaten. Bij terminale patiënten is bijvoorbeeld langdurig gebruik van opiaten vaak wel gewenst.

Ontstaan

Eind jaren negentig lobbyden farmaceutische bedrijven in de gezondheidszorg voor het voorschrijven van pijnstillers en hebben zij het verslavingspotentieel van de opiaten gebagatelliseerd. Door deze agressieve marketingstrategie begonnen zorgverleners de pijnstillers steeds meer voor te schrijven. Het toegenomen gebruik van opiaten is dus begonnen in de spreekkamer van de dokter. Het gebruik van opiaten is hierdoor wijdverspreid toegenomen.

Pas later bleek dat deze middelen ernstig verslavend kunnen zijn. Het voorschrijven van deze sterke pijnstillers zit echter nog steeds ingebakerd in het voorschrijfcultuur van Amerikaanse artsen. Dit heeft rampzalige gevolgen: al jaren stijgt het aantal sterfgevallen aan een overdosis opiaten, in 2016 was dit tot 42.000 personen. Daarnaast lopen patiënten die een opiaat op recept innemen het risico om verslaafd te raken en over te stappen op het makkelijkere verkrijgbare heroïne.

Naast de vele levens die de opiatencrisis heeft gekost en verwoest zijn er ook gevolgen voor de samenleving. Ziekenhuizen zijn overbelast en door het gebruik van vieze naalden neemt de verspreiding van hepatitis B en C weer toe. In de Verenigde Staten is de situatie dusdanig nijpend dat naloxon, het antidotum (antigif) voor opiaten, over the counter (dus zonder recept) verkrijgbaar is bij bijvoorbeeld drogisterijen.

De opiatencrisis heeft miljoenen mensen het leven gekost en er zijn dusdanig veel mensen verslaafd dat president Trump het een ‘noodtoestand voor de volksgezondheid’ noemde.

Rechtszaken

In de Verenigde Staten spelen duizenden rechtszaken tegen farmaceutische bedrijven. Het grote farmaceutische bedrijf Johnson & Johnson werd onlangs een boete van meer dan een half miljard euro opgelegd. Purdue Pharma, een farma ceutisch bedrijf dat Oxycontin op de markt bracht moet als gevolg van een schikking in een rechtszaak een faillissement aanvragen. Purdue Pharma maakte de belofte dat Oxycontin niet verslavend zou zijn en heeft agressieve marketing toegepast om het middel te promoten en artsen beloond als ze het middel voorschreven.

Overwaaien uit de Verenigde Staten

In Nederland is het gebruik van opiaten de afgelopen jaren flink gestegen. Doordat er zoveel aandacht is voor het probleem, zowel in de media, bij artsen zelf en bij het ministerie, is er een daling te zien in het gebruik van opiaten. Er is meer bewustwording en er zijn verschillende maatregelen getroffen (kleinere voorraad pillen meegeven, veranderingen van richtlijnen, verandering in voorschrijfgedrag). Het is belangrijk dat de trend in daling zich de komende jaren voortzet.

Door Moska Hassanzai